Eerste Kamer mag databank vingerafdrukken niet door de vingers zien

Opiniestuk in het Noordhollands Dagblad op 30 mei 2009 door Tineke Strik en Judith Sargentini

We zien het in de Europese verkiezingscampagne: politici schuiven de verantwoordelijkheid voor impopulaire maatregelen graag op Europa af. GroenLinksers Judith Sargentini en Tineke Strik vrezen dat dit weer gebeurt als mensen die een paspoort aanvragen ontdekken dat ze behandeld worden als criminelen. De Eerste Kamer kan er nog een stokje voor steken. 

Op 9 juni buigt de Eerste Kamer zich over een voorstel om de reisdocumentenadministratie opnieuw in te richten. Dat klinkt onschuldiger dan het is. Met een schijnbaar technische wetswijziging probeert staatssecretaris Ank Bijleveld een centrale databank in te richten met de vingerafdrukken van alle Nederlanders. Een nieuwe stap in de richting van een snuffelstaat. 

Vanaf 28 juni moet iedereen boven 12 jaar die een nieuw paspoort aanvraagt twee vingerafdrukken achterlaten op het gemeentehuis. Deze komen samen met de al eerder ingevoerde gezichtscan op een chip in het paspoort te staan. Grensbewakers kunnen dan controleren of het wel echt uw paspoort is dat u toont. 

De vingerafdrukken in het paspoort vloeien voort uit een afspraak tussen Europese ministers waarvoor de Nederlandse regering zich jarenlang hard heeft gemaakt. Maar de regering gaat op drie punten verder dan de Europese verordening. Bijleveld verlangt van iedereen niet twee, maar vier vingerafdrukken. Zij wil deze niet alleen op een chip in het paspoort opslaan, maar ook in een landelijke databank. En zij gaat de vingerafdrukken ook gebruiken voor een ander doel dan waarvoor ze zijn afgegeven: niet uitsluitend voor identificatie, maar tevens voor opsporing van misdrijven. Kortom, je geeft Brussel je vinger, Bijleveld neemt je hele hand. 

De landelijke databank voor vingerafdrukken werd al in 2005 aangekondigd door toenmalig minister Alexander Pechtold van D66. In 2007 stelde het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) dat zo’n databank in strijd is met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. De grootschalige opslag van biometrische gegevens van burgers op wie geen verdenking rust is een onnodige inbreuk op de privacy.  

Eind 2008 gaf het Europees Hof voor de Rechten van de Mens het CBP hierin gelijk. Het Hof verbood het de Britse regering om voor onbepaalde tijd de vingerafdrukken van onschuldige burgers op te slaan. Het voorstel van Pechtold en Bijleveld gaat nog verder dan het Britse plan, omdat de vingerafdrukken van alle paspoorthouders boven 12 jaar worden opgeslagen. Hoe kan de regering volhouden dat dit niet in strijd is met de mensenrechten? 

En wat kan er allemaal mis gaan met zo'n databank? Het verifiëren van vingerafdrukken gaat in 3% van de gevallen fout. Dat leidt bij grenscontroles tot de nodige overlast en vertraging. Maar bij het gebruik voor opsporing is een fout nog vervelender. De meest eerzame burger kan plotseling verdachte zijn. Daarbij mag het risico van identiteitsfraude niet worden onderschat. Op het internet valt te vinden hoe kinderlijk eenvoudig een vingerafdruk te stelen en te kopiëren is. Bewijs dan maar eens dat jij de dader niet bent...

Veel politici zijn geobsedeerd door (schijn)veiligheid en controle. Als we niet uitkijken worden we een Big Brother-samenleving waarin afwijkende opvattingen, excentriek gedrag of zelfs maar de behoefte aan privacy als verdacht worden beschouwd. Het is tijd om dit sluipende wantrouwen niet langer door de vingers te zien. Het voorstel voor een vingerafdrukkendatabank is het witwassen van nationale voorstellen onder het mom van Europese verplichtingen. De Eerste Kamer moet onderkennen dat dit in strijd is met de mensenrechten en de vingerafdrukkendatabank wegstemmen.  

Tineke Strik is Eerste-Kamerlid voor GroenLinks.
Judith Sargentini is lijsttrekker van GroenLinks bij de Europese verkiezingen.